Protestantyzm w Korei – różnorodność i dynamika rozwoju | In-Sub Ahn

W porównaniu z protestantyzmem europejskim, koreański wykazuje się odmiennymi cechami. Podczas gdy na Starym Kontynencie rozwinął się w społeczeństwie katolickim, tożsamość Kościoła koreańskiego wyłoniła się w wyniku procesu charakterystycznego dla tego regionu: spotkania protestantyzmu zachodnioeuropejskiego z odmiennymi tradycjami religijnymi i kulturowymi.

Z tego punktu widzenia protestantyzm w całej Azji Północno-Wschodniej, a mianowicie w Chinach, Japonii i Korei, ma wiele wspólnych cech. Późniejszy rozwój koreańskiego chrześcijaństwa wyglądał jednak odmiennie niż w przypadku reszty krajów azjatyckich. Jak więc protestantyzmowi, powstałemu w świecie Zachodu, udało się zakorzenić w Korei?

Początki misji i „bibliocentryzm” (1832-84)

Część Koreańczyków mieszkających w północno-wschodnich Chinach i Japonii przyjęła protestantyzm na początku lat osiemdziesiątych XIX w. Wydarzenie to uznaje się za początek koreańskiego protestantyzmu. Szczególnie interesujące jest to, że wierni przyczynili się do powstania Kościoła koreańskiego jeszcze przed przybyciem europejskich misjonarzy. To właśnie oni pomogli przetłumaczyć Biblię z chińskiego na koreański.

Gdy pierwszy misjonarz z Zachodu, prezbiteriański pastor z Ameryki Północnej, dotarł do Korei, przywiózł ze sobą fragmenty Pisma Świętego w tym języku. Można więc powiedzieć, że protestantyzm w tym kraju miał spontaniczny charakter i był wyznaniem „bibliocentrycznym”.

Przybycie misjonarzy z Zachodu (1885-1907)

W 1885 roku do Korei przybył pierwszy misjonarz protestancki, Amerykanin należący do Holenderskiego Kościoła Reformowanego. W 1901 r. założono w Pjongjang seminarium, będące dla Kościoła ośrodkiem studiów teologicznych nad kalwinizmem i centrum, z którego rozpowszechniano myśl reformowaną.

Ponieważ misjonarze działali w okresie wielkich przemian w Joseon (historyczna nazwa Korei), ich działalność ewangelizacyjna wywarła wpływ na wielu koreańskich intelektualistów, skłaniając ich do przyjęcia protestantyzmu.

Doktrynę misjonarzy można określić jako konserwatywny kalwinizm. W przypadku Korei kalwinizm dotarł do kraju jeszcze zanim przełożono i upowszechniono pisma Kalwina. W tym sensie można dzisiaj twierdzić, że koreański Kościół prezbiteriański opiera się na teologii kalwinistycznej.

Dalszy rozwój pod znakiem Krzyża (1907-45)

W 1907 roku koreański Kościół prezbiteriański pod przywództwem Gil Seon-Ju (1869-1935) przeżył „Wielkie Przebudzenie Pjongjang” (Pyongyang Great Revival). Uważa się, że to właśnie wtedy ukształtowała się jego dzisiejsza duchowość.

W tym samym roku zwołano pierwszy niezależny synod, przeprowadzony zgodnie z reformowanymi zasadami, a w 1912 r. odbyło się pierwsze posiedzenie Zgromadzenia Ogólnego.

Jednakże czasy te były dla Koreańczyków bardzo trudne: musieli obserwować upadek dynastii Joseon, a także padli ofiarą japońskiego kolonializmu. Wciąż żywa myśl reformowana była szanowana w ówczesnej Korei. Ogólnie rzecz ujmując, koreańscy protestanci – wyznawcy kalwinizmu – odgrywali znaczącą rolę w czasie okupacji japońskiej (lata 1910-45).

Chrześcijaństwo koreańskie, a w szczególności kalwinizm, aktywnie przyczyniło się do emancypacji kobiet oraz zniesienia podziałów społecznych. Jednak i ono ucierpiało na skutek zajęcia kraju. Japończycy prześladowali rozwijający się Kościół protestancki, który zakładał szkoły, dbając o podtrzymanie świadomości narodowej.

Kościoły protestanckie w Korei Północnej i Południowej (1945-1988/89)

Wyzwolenie Korei z japońskiego jarzma pod koniec II wojny światowej nie oznaczało jeszcze odzyskania wolności i niepodległości. Późniejsze losy kraju zdeterminował podział na dwa państwa przez ówczesne mocarstwa.

Na południu, obszarze znajdującym się pod kontrolą Stanów Zjednoczonych, do władzy doszły antykomunistyczne siły prawicowe, zarówno w społeczeństwie, jak i wewnątrz Kościoła.

Na północy w 1946 r. założono Koreańską Federację Chrześcijan (Korean Christian Federation – KCF). Miała ona na celu doprowadzenie do utworzenia zjednoczonej Korei, wcielającej w życie chrześcijańskie ideały. Ówczesny reżim tolerował KCF, ponieważ pomagała w upowszechnianiu komunizmu wśród społeczeństwa.

W latach 1945-50, tuż po zakończeniu okupacji japońskiej, utrwalał się nowy podział Korei. Powstały dwa państwa koreańskie, na południu – Republika Korei (w sierpniu 1948 r.) i na północy – Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna (we wrześniu 1948 r.). Sytuacją polityczną na Półwyspie Koreańskim można tłumaczyć radykalizację Kościołów koreańskich i brak pluralizmu światopoglądowego.

Różnice między Północą i Południem (1988/89 do dziś)

Okres okupacji, podział Korei i starania o zjednoczenie obu państw to czynniki odpowiedzialne za wyłonienie się po roku 1945 trzech odmiennych Kościołów protestanckich, istniejących aż do dziś. Są to: dwa Kościoły protestanckie w Korei Południowej (postępowy i konserwatywny) oraz „Kościół socjalistyczny” w Korei Północnej, będący pod kontrolą reżimu. Trzeba także zaznaczyć, że na Północy obecne są też inne grupy chrześcijańskie, takie jak Kościół rodzinny, nieuznawane i prześladowane przez państwo.

Od początków XXI w. pogłębieniu ulegają wzajemne relacje pomiędzy trzema głównymi Kościołami koreańskimi. Warto więc, by wyznawcy zwiększali wysiłki dążące do zjednoczenia obu państw.

Wnioski

Koreański protestantyzm wykazuje się szeroką różnorodnością, będącą wynikiem uwarunkowań historycznych i politycznych. Ten fakt częściowo tłumaczy wpływy kalwinizmu w Kościele koreańskim.

Koreańscy wierni przyjęli protestantyzm przede wszystkim jako chrześcijaństwo, a nie jako wyznanie powstałe w wyniku oddzielenia się od Kościoła katolickiego. Z historycznego punktu widzenia katolicyzm i kalwinizm rozwinęły się w Korei niezależnie, utrzymując raczej luźne stosunki.

Pierwsi protestanci koreańscy przyjęli nową religię z własnej woli w Chinach i Japonii. Przetłumaczyli i wydali Biblię w latach osiemdziesiątych XIX w., jeszcze przed przybyciem misjonarzy w 1885 r., a także sami wybudowali pierwszy kościół. To właśnie Biblia była dla nich źródłem wiary.

Gdy Korea znajdowała się pod japońskim jarzmem, Kościoły prezbiteriańskie dbały o ciągły rozwój społeczeństwa, co umożliwiło głębokie zakorzenienie się protestantyzmu na koreańskiej ziemi.

Mimo, że Korea podzielona jest na Północ i Południe od 1945 r., Kościół reformowany na Południu mógł rozwijać się bez przeszkód. Myśl Jana Kalwina wspomagała proces odbudowy społeczeństwa. Okres japońskiego panowania i podział Korei związane są z wykształceniem się charakterystycznych cech protestantyzmu koreańskiego.

tł. Maciej Gruczek

In-Sub Ahn – wykładowca historii Kościoła i dziekan ds. współpracy międzynarodowej na Uniwersytecie Chongshin w Korei Południowej. Koordynator Projektu Refo500 Asia, były Przewodniczący Koreańskiego Towarzystwa Kalwińskiego, Sekretarz Generalny Chrześcijańskiego Towarzystwa na rzecz Zjednoczenia Narodowego

Fotografia: archiwum prywatne Renaty Kim.

Numer 3(3) 2013, 04.12.2013