Dwie teologie, dwa Kościoły | Raphaël Picon

Bardzo długo protestantyzm definiowano w relacji do katolicyzmu. Przez to jego teologię, rozumienie wiary chrześcijańskiej i praktykę religijną porównywano z modelem katolickim.

Obecnie o wiele częściej patrzymy na wyznania chrześcijańskie przez pryzmat ich własnej logiki i porządku, podobnie jak w przypadku języka, którym posługujemy się według jego własnych zasad i reguł gramatycznych.

Tak jak jeden język można tłumaczyć na drugi, w podobny sposób poszczególne wyznania i religie można porównywać między sobą i szukać analogii. Przy czym tak jak nie da się przełożyć języka na inny jeden do jednego, również pomiędzy różnymi religiami występują różnice nie do pogodzenia.

Wśród najważniejszych różnic można wyszczególnić przynajmniej dwie.

Nauka o usprawiedliwieniu*

W 1999 roku Kościoły luterański i rzymskokatolicki podpisały wspólną deklarację o usprawiedliwieniu przez wiarę. To postęp w dziedzinie ekumenii: usprawiedliwienie uznane zostało za dar Boży i tylko Boży.

Różnica polega na tym, że w protestantyzmie ten artykuł wiary nie jest jednym wśród wielu. To podstawowa zasada, której pozostałe artykuły wiary, teologia i praktyka religijna są podporządkowane.

Gdy przychodzi do praktycznego zastosowania tej zasady, okazuje się, że rozumienie Kościoła stanowi podstawowy punkt sporny między katolicyzmem a protestantyzmem. Ze względu na usprawiedliwienie przez wiarę (wiara jest łaską, a nie po prostu aktem akceptacji doktryny) Kościół w protestantyzmie pojmowany jest jako rzeczywistość wtórna. Kościół ma służyć Ewangelii. To jest jego fundament.

Wzory organizacji kościelnych

Kościół nie jest w żadnym stopniu depozytariuszem zbawienia. Jest powołany do życia przez Ewangelię, którą głosi i za pośrednictwem której zwiastuje łaskę, zbawienie i Chrystusa.

Ten sposób pojmowania Kościoła przekłada się na diametralnie inne podejście do urzędu. Sobór Watykański II przypomniał, że gdy prezbiter udziela komunii, dzięki swojej łączności z urzędem biskupim uobecnia Chrystusa. Nic takiego nie ma miejsca w przypadku pastora, który nie reprezentuje Chrystusa nawet symbolicznie, lecz naucza o Chrystusie. To nie duchowny, lecz wspólnota reprezentuje Chrystusa, gdy dzięki kazaniu i sakramentom zostaje poruszona przez Słowo Boże.

Kolejna fundamentalna różnica między katolicyzmem a protestantyzmem tkwi w organizacji Kościoła. W pierwszym przypadku mamy do czynienia z cesarskim modelem kościelnym. Biskupi tworzą Kościół. Dlatego możemy mówić o modelu hierarchicznym.

W protestantyzmie model, który zaczął kształtować się od czasów reformacji, opiera się na porządku synodalnym, na pluralistycznej konfrontacji z tekstem biblijnym. Możemy nazwać ten model demokratycznym. Nie wynika stąd, że demokracja jest obca katolicyzmowi, tylko że jego porządek organizacyjny pochodzi od innego sposobu pojmowania władzy i autorytetu.

*Śródtytuł od redakcji.

tł. Łukasz P. Skurczyński, współpraca: Weronika Mincer

Raphaël Picon (1968-2016) – absolwent Union Theological Seminary w Nowym Jorku, studiował również w Instytucie Teologicznym Św. Jana Damasceńskiego Uniwersytetu Balamand w Libanie; od 2007 r. był dziekanem Instytutu Teologii Protestanckiej w Paryżu. Był członkiem Centrum Teologii Procesu (USA) i redaktorem naczelnym francuskiego miesięcznika Evangile et Liberté oraz autorem licznych prac teologicznych.

Przeczytaj dwa wspomnienia o Raphaëlu Piconie

Od redakcji: Artykuł Raphaëla Picona ukazał się w oryginale pod tytułem „Des différences irréductibles demeurent” w magazynie Réforme 25.09.2013, nr 3529, jest dostępny w internecie . Dziękujemy redakcji Réforme za możliwość tłumaczenia i publikacji.

Numer 12/2015-1/2016(32-33), 26.03.2016